Airco Caravan – Vrijheidsdrang
Het werk van Airco Caravan gaat over de relatie tussen vrijheid, persoonlijke autonomie en maatschappelijke structuren. En is doordrongen van politieke en sociale betrokkenheid, feminisme en kritiek op het patriarchaat. In dit interview spreekt ze open over seksisme in de reclame- en kunstwereld, het zoeken naar autonomie en de moed om zich steeds opnieuw uit te spreken. Een bevlogen verhaal over artistieke vrijheid, activisme en volharding in een hardnekkig patriarchaal systeem.
Vrijheid is de rode draad in mijn werk en leven. Ik groeide op in een katholiek gezin, in een saai dorpje in het Land van Maas en Waal. Al op jonge leeftijd wist ik dat ik geen kinderen wilde en zo snel mogelijk het dorp uit moest. Ik vond het er beklemmend. Omdat ik VWO bèta deed ging iedereen ervan uit dat ik zou gaan studeren maar ik was helemaal klaar met school. Mijn kennismaking in het dorp met een ‘stadse’ uit Zeist, die docent was op de kunstacademie, en het feit dat je voor een kunstopleiding weinig boeken hoefde aan te schaffen, gaf de doorslag. Ik deed toelating aan de HKU in Utrecht en besloot vanwege het baanperspectief grafische vormgeving te studeren. Tijdens mijn academietijd ging ik me interesseren voor politiek en werd ik steeds linkser in mijn ideeën. Dat engagement heb ik niet van huis uit meegekregen. Mijn ouders waren ‘geöngageerd’, grap ik altijd. Mijn vader was het er niet mee eens dat ik de kunstacademie ging doen, en toen kwam ik aan het eind van het basisjaar ook nog eens enthousiast thuis met een grote rol modeltekeningen. Verschrikkelijk vond hij dat, om naar al die blote vrouwen en mannen te moeten kijken, zo midden in de huiskamer. Maar mijn ouders betaalden wel mijn studie en ze waren op mijn diploma-uitreiking. Ze dachten dat ik als kunstacademiestudent een wild leven leidde in ‘de grote stad’, maar dat viel reuze mee. Ik werkte hard.

Na de academie startte ik fulltime bij een reclamebureau. Ik ging er vol voor, was ambitieus en wilde carrière maken. Tijdens mijn eerste baan won ik een grote reclameprijs, een ADCN Lamp, maar het lukte niet om die prijs te verzilveren. Ik kreeg bijvoorbeeld geen opslag terwijl ik dat wel verdiende. Hoewel ik op de kunstacademie als een van de eersten in Nederland met de Apple Macintosh leerde ontwerpen, werkte dat niet in mijn voordeel. Er werd niet naar me geluisterd en de computer was voor velen nog een eng ding in die tijd. Wanneer er promotie kon worden gemaakt, kozen mannen altijd andere mannen en viste ik achter het net. Ik dacht dat het aan mij lag, dat ik te aardig was voor collega’s. Veel later pas besefte ik dat ik de top van de reclamewereld niet heb bereikt vanwege seksisme. De reclamewereld was eind jaren 80 een mannenwereld. Op de creatieve afdeling werkten we in duo’s van artdirectors en copywriters. Er werd gezegd dat twee vrouwen nooit samen een team moesten vormen, want dan zou je niet serieus genomen worden. Gelukkig kwamen er geleidelijk meer vrouwen en ook vrouwenteams en is er nu meer gelijkwaardigheid, hoewel in de top nog steeds overwegend mannen de scepter zwaaien. Ik kreeg nog geen tien jaar geleden een klus niet, omdat de opdrachtgever, een marketingman bij een bank, geen team van twee vrouwen wilde. Want wij kunnen ons blijkbaar niet verdiepen in financiële producten? WTF! De seksistische cultuur is moeilijk te veranderen.
I never said it was easy
Na 11 jaar in vaste dienst te hebben gewerkt ben ik gaan freelancen als artdirector en (web)designer. Tegelijkertijd kreeg ik steeds meer de behoefte om terug te gaan naar mijn eigen expressie. Ik schreef me in voor een cursus zeefdrukken en stortte me daarna op het schilderen. Ik ging drie maanden naar New York om met olieverf te leren werken. Vijf dagen per week stond ik bij de Art Students League of New York model te schilderen. Soms bijna in tranen omdat het weer niet wilde lukken. De docent zei dan droogjes: “I never said it was easy”. Daar denk ik nog vaak aan. En na die drie maanden kon ik het. In 2013 besloot ik te stoppen met freelancen. Ik had wat spaargeld en wilde me fulltime aan de kunst wijden, met het idee dat ik er na drie jaar wel van zou kunnen leven. Maar ondanks dat ik het goed had gepland, bleek het geld sneller op te gaan dan verwacht: je bezoekt beurzen, schaft veel materiaal aan. En drie jaar was ook wel erg optimistisch, qua carrière. Wat ik ook miste was interactie met anderen, kunstenaar zijn is een eenzaam bestaan. Na een jaar koos ik daarom voor een hybride praktijk waarin ik het kunstenaarschap combineerde met freelancen. Mijn pseudoniem is ontstaan omdat ik mijn freelance werk gescheiden wilde houden van mijn kunst. Airco staat voor frisse wind en Caravan voor vrijheid en tegelijkertijd burgerlijkheid: De frisse wind in de dagelijkse sleurhut. Mijn magentarode haar en rode en roze kleding is een handelsmerk geworden met als voordeel dat mensen me makkelijker aanspreken en beter onthouden.
Mijn ontwikkeling als beeldend kunstenaar liep synchroon met mijn politieke en sociale ontwikkeling. Politieke overtuigingen vonden hun weg naar mijn werk. Een solo-expositie over abortus in 2014 zette me ertoe aan om meer te gaan lezen over feminisme en racisme. Het boek Witte Onschuld van Gloria Wekker heeft mijn ogen geopend. Zij beschrijft Nederland terecht als een gesegregeerd land. Veel witte mensen hebben geen idee hoe racistisch ons land is omdat je er als wit persoon geen last van hebt. Daarnaast leerde ik dat het belangrijk is om vrouwelijke kunstenaars meer aandacht te geven omdat de verhoudingen in de kunstwereld nog steeds heel erg scheef zijn. Op de academie werd in mijn tijd mannenkunst gedoceerd: alles moest groots zijn, grote gebaren, stoere materialen. In 2024 werd het werk in de groepstentoonstelling I Hit You With A Flower nog steeds in de kranten als meisjeskunst aangeduid. Dan zijn we 40 jaar verder! Er is weinig veranderd; de norm was de man en dat is nu nog zo. Van alle veilingdollars gaat er maar 3% (!) naar kunst gemaakt door vrouwen.1

Een groot project waar ik nog steeds aan werk is Monument for Martin Luther King. Op 4 april 2018 was het 50 jaar geleden dat hij vermoord werd, en ik wilde de balans opmaken van zijn ‘I have a dream’. Ik besloot 50 beelden van Martin Luther King te plaatsen op plekken in Amsterdam die ons herinneren aan King, het slavernijverleden, discriminatie en racisme. Ook gaf ik een aantal beeldjes aan strijders voor gelijkwaardigheid, mensen en instellingen die de droom levend houden. Dit was een zeer leerzaam project, en het leidde uiteindelijk tot een bronzen standbeeld van King dat ik – illegaal – in het Martin Luther Kingpark in Amsterdam plaatste. Lang verhaal kort: ik kreeg de opdracht van Stadsdeel Amsterdam Zuid, na een halfjaar werd de opdracht ineens afgeblazen en toen heb ik in de geest van King – burgerlijke ongehoorzaamheid – het beeld toch uitgevoerd en geplaatst. In het diepste geheim en op eigen kosten. Hij staat er nog steeds en er worden veel selfies met hem gemaakt.
Omdat ik als zij-instromer de kunstwereld instapte, moest ik nog veel leren. Gelukkig had ik een buurvrouw, galeriehouder Pietje Tegenbosch, die me tips gaf en kunstenaars aanraadde om naar te kijken. Van galerist Marie-José Sondeijker leerde ik: het gaat niet alleen om je werk, ook je persoonlijkheid is belangrijk en netwerken, netwerken, netwerken. En het lukt alleen maar als je er hélemaal voor gaat. Ondanks dat ik een enorme drempel voelde om te gaan netwerken ben ik dat wel aangegaan en bezocht ik veel openingen. Een nadeel van later instromen in de kunstwereld is dat het moeilijker is om subsidies aan te vragen, ouder zijn werkt niet in je voordeel, dat wordt ook wel ageism genoemd. Wat ook niet helpt, is dat politieke kunst in Nederland niet echt wordt gewaardeerd. Het is meer l’art pour l’art. Ik weet zeker dat mijn aanvraag bij het Mondriaan Fonds is afgewezen omdat mijn werk niet ‘kunsterig’ genoeg werd gevonden. In New York wordt mijn kunst beter begrepen en geaccepteerd. En kunst is sowieso veel meer deel van het leven. Wist je dat elke universiteit en hogeschool een eigen kunstgalerie in huis heeft? Sommige zijn echt toonaangevend. Kom daar in Nederland maar eens om.
In Nederland blijf ik actief. Vorig jaar heeft het Westfries Museum twee van mijn werken aangekocht. Ik exposeerde in Hoorn met Art Allies en zocht contact met het museum omdat ik een protest organiseerde tegen het koloniale standbeeld van Jan Pieterszoon Coen dat nog steeds op een hoge sokkel op het centrale plein van Hoorn staat. Met het museum regelde ik dat ik een zone bij hun entree mocht afplakken waar het beeld kan staan, want dat is waar het hoort: in het museum.
Het patriarchaat is nog springlevend
Naast mijn eigen kunst vind ik het belangrijk om samen te werken met anderen. Ik richtte in 2016 Nasty Women Amsterdam op. De beweging Nasty Women ontstond in New York toen Donald Trump na het derde presidentiële debat van 2016, Hillary Clinton een nasty woman noemde. Deze opmerking werd door feministen omarmd als een geuzennaam en vrouwelijke kunstenaars organiseerden wereldwijd benefiet-exposities voor het behoud van vrouwenrechten. Ik besloot Nasty Women Amsterdam op te richten omdat Wilders hier hoog in de peilingen stond en ik niet wilde dat we dezelfde kant als de Verenigde Staten op zouden gaan. Spoiler: dat is niet gelukt. Maar de expositie was wel een groot succes. Zelf organiseren heeft me een groot netwerk van vrouwelijke kunstenaars opgeleverd. Met een groep die deels voortkwam uit de Nasty Women Amsterdam expo vormden we in Nederland een kunstenaarscollectief dat onder de naam Art Allies opereert en ook in New York heb ik me aangesloten bij een art collective, Art Lives Here.
Ik zou willen dat meer mensen zich bewust worden van het diepgewortelde racisme en seksisme in onze samenleving want het patriarchaat is nog springlevend. Zap eens een avondje langs de talkshowtafels of blader eens door de kranten: oude witte mannen bepalen nog steeds het discours. Ik blijf met mijn kunst strijden voor gelijkwaardigheid en tegen onderdrukking. Of, zoals Martin Luther King zei: ‘None of us are free until we are all free’.
- bron: Burns Halperin Report 2022 ↩︎
november 2025
https://www.aircocaravan.com/
mlk50.nl