Margriet Smulders – Uitbundigheid is de weg vooruit
In dit interview vertelt Margriet Smulders hoe feminisme, vrouwelijkheid en uitbundigheid centraal staan in haar kunstenaarschap. Ze reflecteert op haar lange internationale carrière, haar rol als kunstenaar en moeder, en de invloed van familie en afkomst op haar werk. Ook komen geld, galeriepraktijken, musea en haar ervaringen met het Mondriaan Fonds aan bod. Smulders laat zien hoe schoonheid en succes vormen van activisme zijn geworden.

Ik ben als kunstenaar altijd zelfredzaam geweest. Soms was ik te bescheiden en voelde ik me ongemakkelijk bij mijn successen, maar ik weet dat ik het goed heb gedaan en veel heb bereikt. Ik heb internationaal geëxposeerd, onder andere in New York, New Delhi, Tokyo, Jakarta, Londen, München, Wenen en Parijs. Mijn werk is door bijna alle grote kunstcollecties in Nederland aangekocht en hangt in dertig Nederlandse ambassades. Terugkerende thema’s zijn de grenzeloze overvloed van flora, de kracht van krullen, vrouwelijkheid, onderdrukking en bevrijding. Ik denk dat deze thematiek terug te voeren is op mijn jeugd in een katholiek gezin waar ik leerde dat schoonheid, nederigheid, dienstbaarheid en zelfverloochening de kernwaarden van vrouwelijkheid waren. Lichamelijkheid en seksualiteit bleven in de schaduw, altijd aanwezig, maar nooit erkend. Naar mezelf kijken, of het nu in een spiegel of door de lens van een camera was, werd ontmoedigd. Tegelijkertijd voelde ik als vrouw voortdurend de blik van de ander op mij gericht.
Ik heet Margriet, een bloemennaam die de verwachting in zich draagt dat je mooi hoort te zijn en beschikbaar om ‘geplukt’ te worden.
Ik ben in 1955 in Bussum geboren in een kunstzinnige, intellectuele familie waarin het patriarchaat als vanzelfsprekend deel uitmaakte van het dagelijks leven. Mijn jongere broer werd door mijn ouders de hemel in geprezen, maar ik liet me niet wijsmaken dat ik als meisje minder waard was. Ik heb het altijd onzin gevonden dat hij privileges had, alleen omdat hij een jongen was. Ik kreeg, net als mijn moeder, de naam Margriet, een bloemennaam die de verwachting in zich droeg dat je mooi hoorde te zijn en beschikbaar om ‘geplukt’ te worden. Als meisje kon ik kiezen om schooljuf, non of een keurige echtgenote te worden. Mijn moeder was de dochter van een grote wolfabrikant in Tilburg en had kunstgeschiedenis gestudeerd. Ze wilde naar de kunstacademie maar dat mocht niet van haar moeder. Ze was bang dat mijn moeder met een kunstenaar thuis zou komen.
Stoommachine
In de garage van ons huis stonden een draaischijf en oven waar mijn ouders samen potten bakten, zo probeerde mijn moeder toch iets van haar artistieke ambitie te verwezenlijken. Mijn moeder was getrouwd met een goede partij, mijn vader kwam ook uit een grote ondernemersfamilie, maar het lukte hem op een gegeven moment niet meer om genoeg geld te verdienen. Mijn vader was een avontuurlijke man. Tijdens de oorlog is hij in Kamp Amersfoort gevangen geweest, hij was Engelandvaarder en later ontving hij uit handen van de koningin het Kruis der Verdienste. Ik ben er onlangs achter gekomen dat hij als kind al psychische problemen had en zijn moeder hem in 1947 uit Engeland op moest halen, om te voorkomen dat hij krankzinnig verklaard zou worden. Helaas keerden zijn psychische problemen terug.
Toen ik vijftien was, werd ons mooie huis in Naarden verkocht om in Lage Mierde te gaan wonen. Op het gymnasium in Tilburg voelde ik schaamte over mijn familie, de wolindustrie stortte in en jarenlang leefden we in armoede. Ik leerde van mijn ouders dat kunst en literatuur geestelijke rijkdom geven, belangrijker dan geld. Het was een ingewikkelde tijd: mijn vader was dan weer lief, gezellig en ondernemend dan weer angstig en autoritair. Mijn moeder hield de boel wel bij elkaar maar kon niet tegen hem op toen hij en mijn jongste zusje steeds psychotischer werden. Toen ik negentien was vertrok ik naar Nijmegen om net als mijn vader rechten te studeren. Een jaar later begon ik aan een studie klinische psychologie. Na mijn kandidaats ging ik in de avonduren naar de kunstacademie in Arnhem. Ik voelde een enorme ondernemingsdrift, stoomde maar door, net als die Smulders stoommachine die nu in het Textielmuseum in Tilburg staat. Deze, door mijn vaders familie gemaakte, machine dreef de Mutsaerts wollen-stoffenfabriek van mijn moeders familie aan. Door kunstenaar te worden kon ik alles samen brengen: ik ben ervan overtuigd dat creativiteit een krachtige manier is om psychische problemen aan te pakken.
Schoonheid werd gezien als een zwakte. Bloemen afbeelden? Dat was zwakte in het kwadraat.
Op de kunstacademie voelde ik me meteen thuis. Toch laste ik na drie jaar een pauze in omdat de docenten mijn werk te zacht en te lief vonden. Ik stuitte op de onuitgesproken regels die aan vrouwelijke kunstenaars werden opgelegd. Om serieus genomen te worden moest je abstract werk maken. Feministische kunst werd niet gewaardeerd en schoonheid werd gezien als een zwakte. Bloemen afbeelden? Dat was zwakte in het kwadraat. Net na mijn afstuderen als psycholoog pleegde mijn psychotische zusje zelfmoord. Dat was verschrikkelijk. Het voelde alsof de psychologiestudie voor niets was geweest omdat ik haar niet had kunnen redden. Ik stond mezelf toe om helemaal voor de kunst te gaan. Toen ik na een jaar weer terugkeerde op de academie, had ik meer aanzien, omdat ik een afgestudeerd psycholoog was. Die laatste twee jaren begon ik te fotograferen. Hoewel mijn interesse in fotografie al langer bestond, was de camera in die tijd bijna uitsluitend het domein van mannen. Ik had mannelijke vrienden die me met de techniek vertrouwd maakten en ik stortte me volledig op de ontdekkingstocht: door de lens vond ik een manier om mezelf te tonen op mijn eigen voorwaarden. Ik studeerde af met een serie installaties en fotografische zelfportretten.
Het feminisme vierde hoogtij tijdens mijn studie psychologie maar op de academie werd feminisme niet door alle leraren omarmd. Bij psychologie had ik een werkstuk geschreven over de autobiografie ‘Through the Flower, My Struggle as a Woman Artist’. Judy Chicago beschreef daarin haar persoonlijke zoektocht naar goede rolmodellen in een patriarchale kunstwereld. Ik volgde de activiteiten van de Stichting Vrouwen in de Beeldende Kunst in Amsterdam, al kon ik daar vanuit mijn woonplaats Nijmegen niet heel actief aan mee doen. Het was een bevlogen tijd, overal ontstonden Fem-Soc groepen en andere idealistische praatgroepen. Mijn bewustzijn als vrouwelijke studente aan de kunstacademie deelde ik als lid van de HBO-raad waar ik me inzette voor meer vrouwelijke docenten en meer mannelijke modellen voor het modeltekenen.
Kunstenaar en moeder
Mijn eerste atelier zat in een kraakpand aan de Waalkade in Nijmegen, waar ik mijn man leerde kennen. We leefden de eerste jaren van een uitkering, de BKR-regeling was net opgeheven. Ik was me ervan bewust dat ik van de kunst niet zou kunnen leven maar het was in die tijd niet makkelijk om een baan te vinden. Bij het arbeidsbureau was mijn cv geen succes, zelfs als psycholoog kon ik niet aan de slag. Ik verlangde naar de warmte en gezelligheid van een groot gezin, liefst zonder zorgen. Er zat een diepe behoefte in mij om een goed leven voor mezelf en ons gezin op te bouwen, en daarvoor was geld nodig. Ik besloot een managementopleiding te gaan volgen, iets dat later goed van pas kwam toen ik in de samenwerking met galeries heel zakelijk moest zijn. Mijn man en ik waren een goed team, vanaf de geboorte van ons eerste kind hebben we de zorg altijd gedeeld.
Mijn carrière in de kunst ging goed van start. Al snel kreeg ik een tentoonstelling in Goem Galerie, die vooral werk van pas afgestudeerde kunstenaars toonde. Vanaf het begin was er veel belangstelling voor mijn werk, al verkocht ik nog niets. Ik werkte hard, stapte op allerlei mensen in de kunstwereld af, soms met succes, soms zonder succes. Ook mijn man bleef werken als kunstenaar. Toen onze kinderen klein waren was mijn man succesvoller en werd hij aanzienlijk vaker gevraagd door musea, maar we hebben elkaar altijd gesteund. Samen runden we twee jaar lang de galerie Hollandse Spoorweg. Tijdens de eerste opening verscheen Ien Dales, de toenmalige burgemeester van Nijmegen. Ze leek te schrikken: ik droeg een gebreid roze rokje en truitje en op mijn arm onze roze baby. Ik merkte dat ook andere bezoekers geshockeerd waren om zo openlijk een vrouwelijke kunstenaar én moeder te zien. Ik ben altijd zeer open geweest over beide rollen: deels ging dat vanzelf, deels heb ik mij bewust geprofileerd als kunstenaar en moeder.
Zonder geld, succes en erkenning kan ik niet werken
In 1999 begon ik aan de succesvolle serie foto’s van bloemen op mijn waterspiegel. Met de eerste drie dia’s ging ik naar het Noord-Brabants Museum; ik wist dat ze daar belangstelling hadden voor bloemen. De timing kon niet beter: ze waren net bezig met een tentoonstelling over hedendaagse bloemstillevens en kochten direct twee grote werken aan. Gerard Hendriks van Galerie Arti Capelli zag mijn werk en was op slag verliefd. Hoewel zijn galerie bekend stond om het conceptuele en formalistische werk van mannelijke kunstenaars, doorbrak hij door mij te vertegenwoordigen, zijn gebruikelijke signatuur als galeriehouder. Het begon te lopen, ik verkocht veel werk door samen te werken met maar liefst twee galeries. Kunstcriticus Pietje Tegenbosch schreef de nog steeds actuele tekst: ‘Bloemen met Girl Power’. Alle grote Nederlandse bedrijfscollecties wilden werk van mij nadat Hester Alberdingk Thijm het werk ‘Sirene’ voor de AKZO-Nobel kunstcollectie had aangekocht. Mijn bloemen waren booming. Ik leerde zakelijk te zijn, omdat ik bij grote foto’s fors moest investeren in productie.
Lingerieset
Op mijn vijftigste verjaardag verraste mijn galeriehouder Martin Rogge me en plein public met een frivole lingerieset. Het was een ongemakkelijke situatie die ik weg lachte. Ook al hield ik van flirten, ik had nooit aangestuurd op een relatie met hem en dit ging wat mij betreft over de grens. Helaas moest ik de samenwerking met Martin Rogge beëindigen omdat de situatie te ingewikkeld werd na de breuk met zijn vriendin. Hij vond dat ik hem niet voldoende gehoorzaamde. Kort daarna zakte de verkoop in, het was een rottijd. Wat Martin aan verhalen over mij heeft verspreid, heb ik nooit rechtstreeks gehoord. Jarenlang hield ik deze gebeurtenissen stil omdat het zo dubbel voelde.
Gelukkig maak ik iets waar belangstelling voor is en dat ook verkoopbaar is; we konden er als gezin goed van leven. ‘Over geld praat je niet, dat heb je,’ zeiden ze vroeger. Ik heb gemerkt dat dat ook voor kunstenaars geldt. Ik denk daar anders over. Taboe of niet, zonder geld kun je je atelier niet betalen. Soms werd me verweten te commercieel te zijn, ik probeer me daar niets van aan te trekken. Het is simpel: zonder geld, succes en erkenning kan ik niet werken. Zit die houding in de weg in mijn pogingen om steun te krijgen van het Mondriaan Fonds? De aanvragen werden steeds afgewezen omdat mijn werk geen diepgang zou hebben, te veel op schoonheid gericht zou zijn. Dat is de grootste onzin, ik vier juist dat schoonheid kracht en emotie in zich draagt, hoezo is dat geen diepgang? Ik verhef kwetsbaarheid tot kracht door krullen en bloemen uitbundig te vieren en groots af te beelden. Ik houd van Rococo, in mijn ogen de meest vrouwelijke en vrolijke kunstvorm.

Tijdens de coronaperiode vroeg ik opnieuw subsidie aan bij het Mondriaanfonds. Het ging om een regeling voor kunstenaars die door afgelaste exposities inkomsten hadden misgelopen. Mijn situatie voldeed volledig aan die criteria, en toch hoorde ik bij de 40 van de in totaal 380 aanvragers, die werden afgewezen. Ik maakte bezwaar en uiteindelijk werd het geld alsnog toegekend omdat ik er simpelweg recht op had. Maar zelfs in die toekenning weerklonk de arrogante geringschatting van mijn werk. Het was een harde les in hoe onrechtvaardig die beoordelingen verlopen en hoe ze bepaald worden door vooroordelen.
Familiekroniek
Op dit moment werk ik aan een boek waarin ik alle lessen in bescheidenheid probeer te verwerpen. Het bestaat grotendeels uit brieven: aan Matisse, aan Sappho, de tulp, de Oost-Indische kers en aan Mondriaan. Daarnaast schrijf ik brieven aan mijn familieleden, die samen een gelukkige én desastreuze familiekroniek vormen. Ik ben klaar met schaamte en me kleiner maken dan ik ben, maar ik durf het nog steeds niet helemaal. Mijn moeder wuifde ooit een interview weg met de woorden: ‘Ach, ik heb toch niets te vertellen’. Dit kwam van een vrouw die goed in de kunstgeschiedenis thuis was, een dochter door suïcide had verloren, een echtgenoot verzorgde die worstelde met psychoses. Ze had het hele gezin door veel narigheid geloodst. Haar wegcijferen irriteerde me. Ze had wél veel te vertellen. Op mijn vaders bidprentje had ze heel moedig geschreven: Vrijheidsstrijder, grensoverschrijder. De precaire geschiedenis dat mijn vader mijn kleine zusje heeft misbruikt drong pas veel later tot me door. “Schrijf zoals een margriet bloeit”, zeg ik tegen mezelf. Zelfs als ze vertrapt wordt, bloeit ze volgend jaar gewoon weer. Ik kies ervoor open te zijn over het zo vaak binnenshuis voorkomende misbruik.
Succeservaringen verdienen het om verteld, gevierd en gedeeld te worden en ik ben vastbesloten dat mijn stem daar bij hoort. Het is me gelukt om, in een tijd waarin dat niet vanzelfsprekend was, op een succesvolle manier kunstenaar en moeder te zijn. Mijn motto is: uitbundigheid is de weg vooruit. Ik omarm grenzeloosheid en geniet van overvloed. Mijn werk is een onverschrokken viering van barokke en rococo-esthetiek, een hartstochtelijke omarming van vrouwelijkheid, ongehinderde expressie, onbeperkte groei en vitaliteit. Ik bevind me nu in een nieuwe fase. Mijn Rotterdamse galerie heeft in het afgelopen jaar werken verkocht in Londen, New York, Toronto en Arnhem. In mijn prachtige atelier probeer ik de grote fotoprints die uit de kast willen, al spiegelend te beschilderen. Terwijl de inkt nog nat was, heb ik er al twee verkocht. Alles stroomt en stoomt in mij.
januari 2026
www.margrietsmulders.nl