Tamara Muller – Oefenen voor het echte leven
Tamara Muller vertelt over hoe het is om op te groeien in een kunstenaarsgezin, het zoeken naar houvast en het leren leven naast het kunstenaarschap. Ze verbindt mentale kwetsbaarheid, moederschap en autonomie aan een langdurige en veerkrachtige praktijk. Ze reflecteert op de gevolgen van starten in het ‘verkeerde circuit’, en de moeizame toegang tot subsidies en prijzen. Een eerlijk en gelaagd verhaal over oefenen voor het echte leven en over trouw blijven aan jezelf.
Ik groeide op in een huis vol kunst. Tijdens feestjes voor bevriende kunstenaars, bekende dichters en rijke klanten zaten wij als kinderen onder de tafel. Mijn ouders leerden elkaar kennen op de kunstacademie in Amsterdam. Ze waren jong en pas getrouwd toen ze naar een dorp in Noord-Groningen verhuisden waar ze een vervallen huis hadden kunnen kopen. Ze werden er hartelijk ontvangen en de burgemeester hielp mijn vader aan zijn eerste baantje als docent aan de plaatselijke technische school. Mijn ouders waren beiden kunstschilder en hadden een atelier aan huis. Ze waren altijd aan het werk en kunst liep als een rode draad door ons leven. Mijn vader wist naast een opvolgende fulltime baan als docent aan de kunstacademie in Groningen een succesvolle kunstcarrière op te bouwen. Net als mijn moeder die daarnaast de verantwoordelijkheid voor het gezinsleven en de financiën had. Als kunstenaars worden zij gerekend tot de groep van de Noordelijke realisten en ondanks dat mijn vader het meest ambitieus en succesvol was, voelde hun relatie gelijkwaardig.

Ik was als enige van de kinderen altijd aan het tekenen en het voelde logisch dat ik mijn vader hielp in zijn atelier met eenvoudige klussen als het gronden van panelen en het gieten van gesmolten was in siliconen vormen. Ik beschouwde mezelf al vrij jong als een collega van mijn vader. Het contact met mijn vader was voornamelijk kunstgerelateerd want hij bemoeide zich niet met de praktische zaken die komen kijken bij het hebben van kinderen: hij kwam niet naar ouderavonden of de uitvoering van balletles. Wel deden we als gezin leuke dingen tijdens weekenden en vakanties. Het was mijn moeder die zorgde dat het ons op praktisch vlak aan niets ontbrak. Wat ze ons helaas niet zo goed kon geven was emotionele steun en betrokkenheid. Dit heeft mogelijk te maken met het feit dat ik geboren ben na de dood van mijn bijna driejarig zusje. Ik ben lang angstig en onzeker door het leven gestapt maar in de kunst voelde ik me op mijn plek en het was volkomen helder dat ik naar de kunstacademie zou gaan.
Ik meldde me aan voor grafisch ontwerpen aan de KABK in Den Haag. Ik vond dat ik op het gebied van schilderen al genoeg had gezien (haha) en ik wilde me onderscheiden van mijn ouders, in Groningen bleef ik toch de ‘dochter van’. Ik had geen idee wat het vak van grafisch vormgever precies inhield maar ik wilde iets nieuws leren. Ik was geïnteresseerd in fotografie en in het combineren van tekst met beeld. Ik benaderde de toegepaste opleiding vanuit een autonoom perspectief en voelde me daarin vrij. Ik experimenteerde toen al met performance en film, maar het lukte nog niet om daar één geheel van te maken. Ik leed aan zware overschatting van mijn eigen kunnen, die me overigens ver heeft gebracht want op de academie en daarna ging het wat betreft werk goed. Tegelijkertijd was ik dodelijk onzeker en daardoor was ik uit balans. Kunst was mijn enige bestaansrecht, ik was ervan overtuigd dat mensen me alleen daarom leuk vonden.
Ik was al een kunstenaar maar moest juist leren om een mens te worden.
Toen mijn ouders op mijn 19e naar Ierland verhuisden, had ik het gevoel dat de grond onder mijn voeten vandaan werd getrokken. Ik kreeg last van depressie en sociale angst. Als ik met mensen samen was, was er niks aan de hand maar zodra ik alleen was, veranderde ik in een opgejaagd dier. Het werd zo erg dat ik de deur niet meer uit durfde. Ik praatte er met niemand over want ik schaamde me er voor. Nadat ik de academie had afgerond werd het nog lastiger omdat de structuur van mijn dagelijkse leven wegviel. Ik besloot toen een extra jaar op de academie te blijven en heb hulp gezocht voor mijn angsten. Ik kreeg medicijnen en volgde gedurende drie jaar een part time acteeropleiding die mij weer structuur gaf en waar ik in een veilige setting kon oefenen voor het echte leven. Deze combinatie heeft enorm geholpen om weer vaste grond onder mijn voeten te krijgen. De meeste van mijn vrienden wilden kunstenaar worden maar bij mij was het andersom: Ik wilde geen kunstenaar worden, dat was ik al. Ik moest juist leren om een mens te worden.
Gelukkig ging het met mijn werk heel goed. Na mijn afstuderen kreeg ik meteen illustratieopdrachten van o.a. NRC Handelsblad waarvan ik mijn vaste lasten kon betalen. Ik werd ook al snel gevraagd voor een tentoonstelling bij een galerie, wat leidde tot een langere en lucratieve samenwerking: met een solo verkocht ik er meestal al mijn werk en ik verdiende goed. Gaandeweg merkte ik dat ik bij deze galerie niet op mijn plek zat. Omdat ik afgestudeerd was als grafisch vormgever had ik, buiten het wereldje van mijn ouders om, nog weinig kennis van de kunstwereld. Ik heb gemerkt dat wanneer je start op de verkeerde plek, het erna extra moeilijk is om toegang te krijgen tot het andere circuit van subsidies en prijzen. Het werkt nadelig om het zelfs maar te benoemen. Ik weet bijna zeker dat ik door mijn samenwerking met deze eerste galerie slecht lag bij de selectiecommissie van de Koninklijke prijs voor schilderkunst. Een paar jaar geleden heb ik voor het eerst een aanvraag ingediend bij het Mondriaanfonds maar kreeg daarop een stuitende afwijzing die ik niet serieus kon nemen. Ook mijn adviseur in deze, die veel ervaring heeft bij het aanvragen van kunstsubsidies, moest toegeven dat het waarschijnlijk aan mijn start in het verkeerde circuit lag en in het afwijken van de ‘juiste’ route.

Op mijn 28e ontmoette ik de vader van mijn kinderen en verhuisde ik voor hem naar Breda. Daar volgde ik op de academie de masteropleiding omdat ik me verder wilde ontwikkelen in mijn performances, films en schilderijen. Ik ontdekte er nieuwe wegen in de kunst en ik belandde in een ander circuit waar ik me beter thuis voelde. Daarna gingen er mooie deuren voor me open maar ik vond het tijd om zwanger te worden. Iets waar ik geen seconde over nadacht maar ook geen spijt van heb gehad. Ik wilde veiligheid en iets opbouwen, maar ik nam niet echt verantwoordelijkheid voor mijn eigen leven. Achteraf gezien voegde ik me te makkelijk naar de wensen van de ander. Vanwege het werk van mijn toenmalige partner verhuisden we opnieuw, ditmaal naar de regio Haarlem en voor ik het wist, leidde ik een leven als ‘de vrouw van’ met de zorg voor twee kleine kinderen. Ik heb een sterk moedergevoel dat mij flink in beslag nam en ik heb intens genoten van het opvoeden van mijn kinderen. Tegelijkertijd probeerde ik alle lijnen in de kunst open te houden en stapte ik over naar Galerie Bart in Amsterdam die mij nog steeds vertegenwoordigt. In diezelfde tijd stortte de markt in, en ging ik minder verdienen. Ik raakte financieel afhankelijk van mijn partner, terwijl onze relatie niet goed meer was. Dit bracht me in een hele lastige positie. Ik besloot bij hem weg te gaan en hoewel dat goed voor mij was, waren de jaren erna zwaar. Het is lang overleven geweest, maar daardoor kwam ik wel dichter bij mijn kern. Vroeger leek het alsof ik verschillende rollen speelde en voelde ik me gefragmenteerd, maar door het aanpakken van mijn problemen werd ik steeds meer mezelf en ontstond er rust. Kunst is mijn eerste levensbehoefte, het is wat ik ben. Maar ik voel ook een sterke drang om te leven en daarom ben ik nooit bang geweest om periodes iets minder te kunnen werken, want zonder het leven aan te gaan voel ik geen urgentie om te schilderen.
Met mijn carrière gaat het goed, maar ik moet blijven opletten en keuzes maken. Ik denk in mijn werk altijd een paar jaar vooruit. Dat betekent dat ik het initiatief neem om iets in beweging te brengen. Van de tien keer dat ik iets onderneem, komt er één keer iets uit. Ik vind dat dit bij het werk hoort, lijntjes uitgooien en contact onderhouden en heb er ook plezier in. Ik voel intuïtief steeds beter aan met welke mensen het goed samenwerken is en ga niet duwen aan een deur die dicht blijft. Soms moet je enkele jaren geduld hebben voordat er iets uitkomt.
Het is belangrijk om als kunstenaar bij jezelf te blijven, dat is het recept voor succes en geluk. Soms zie je aan iemands werk dat het niet echt is en, dat houdt geen stand, dat kun je niet volhouden. Ik heb me de afgelopen jaren heel bewust op mijn ontwikkeling gefocust en mijn werk is conceptueler geworden. Ik weet heel goed waar ik naartoe wil met het werk, en wil me omringen met kunstenaars waarmee ik een connectie voel. Via social media maak ik waardevolle connecties met andere kunstenaars, gewoon vanuit mijn eigen atelier. Ik noem en deel graag het werk van vrouwelijke kunstenaars en hoewel ik me voorheen niet echt als een feminist beschouwde ben ik daarin wel feministischer geworden. Ik denk dat we elkaar moeten ondersteunen en helpen.
juli 2025
http://tamaramuller.nl/